Η νέα διατροφική πυραμίδα άνοιξε ξανά τη συζήτηση για την ιδανική διατροφή, δημιουργώντας δηλήματα για την ακριβή δομή της. Όμως το ερώτημα παραμένει: μπορεί πραγματικά ένα οπτικό μοντέλο να αλλάξει τις διατροφικές συνήθειες ενός λαού; Τα δεδομένα δείχνουν ότι το πρόβλημα είναι πολύ βαθύτερο και δεν αφορά τη διάταξη των τροφίμων σε μια εικόνα, αλλά το διατροφικό περιβάλλον μέσα στο οποίο ζουν οι άνθρωποι.
Οι χώρες με τη μεγαλύτερη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων
Μελέτες των τελευταίων ετών κατατάσσουν τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο στις πρώτες θέσεις παγκοσμίως όσον αφορά την κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων. Σε αυτές τις χώρες, πάνω από το 50% της ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης προέρχεται από προϊόντα υψηλού βαθμού επεξεργασίας.
Υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα δεν είναι απλώς «έτοιμα» τρόφιμα. Είναι προϊόντα σχεδιασμένα ώστε:
-
να είναι εξαιρετικά εύγευστα αλλά και οικονομικά,
-
να καταναλώνονται εύκολα και συχνά,
-
να έχουν μεγάλη διάρκεια ζωής,
-
και να προωθούνται επιθετικά μέσω marketing.
Η υψηλή τους κατανάλωση έχει συσχετιστεί με αυξημένα ποσοστά παχυσαρκίας, σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, καρδιαγγειακών νοσημάτων και άλλων χρόνιων καταστάσεων.
Γιατί ένα γράφημα δεν αρκεί
Όταν ένας πληθυσμός έχει διαμορφώσει τις καθημερινές του επιλογές μέσα σε ένα περιβάλλον όπου:
-
τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα είναι παντού διαθέσιμα,
-
προωθούνται συνεχώς ως «εύκολες», «γρήγορες» ή «υγιεινές» επιλογές,
-
και συνήθως είναι οικονομικά πιο προσιτά,
τότε η αλλαγή δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο στην ατομική ευθύνη ή σε ένα νέο διατροφικό μοντέλο.
Η εμπειρία μας δείχνει ότι η πληροφορία από μόνη της δεν αρκεί. Οι άνθρωποι δεν τρώνε σε εργαστηριακές συνθήκες, δεν ζουν μέσα σε γυάλα, αλλά μέσα σε ένα κοινωνικό, οικονομικό και πολιτισμικό πλαίσιο.
Τι χρειάζεται πραγματικά για να αλλάξουν οι διατροφικές συνήθειες
Η βελτίωση της δημόσιας υγείας απαιτεί συντονισμένες και πολυεπίπεδες παρεμβάσεις, όπως:
-
Ρύθμιση του marketing τροφίμων, ιδιαίτερα όταν απευθύνεται σε παιδιά.
-
Σαφή πολιτική στόχευση στα υπερεπεξεργασμένα προϊόντα, τόσο σε επίπεδο επισήμανσης όσο και διαθεσιμότητας.
-
Διατροφική εκπαίδευση από μικρή ηλικία, όχι αποσπασματικά, αλλά ως μέρος της καθημερινής εκπαίδευσης.
-
Δημιουργία περιβάλλοντος όπου η λιγότερο επεξεργασμένη τροφή είναι και η πιο εύκολη και προσιτή επιλογή.
Χωρίς αυτά, κάθε νέα πυραμίδα ή οδηγία κινδυνεύει να μείνει ένα ακόμα θεωρητικό εργαλείο.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι «τι βάζουμε ψηλά στην πυραμίδα»
Η ουσία της συζήτησης δεν βρίσκεται στο αν κάποιος θα καταναλώσει περισσότερα δημητριακά ή περισσότερη πρωτεΐνη.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι ποιότητας τρόφιμα αποτελούν τη βάση της καθημερινής διατροφής και σε ποιο περιβάλλον καλούμαστε να επιλέξουμε.
Η διατροφή δεν αλλάζει με σύμβολα και εικόνες, μακάρι να ήταν τόσο εύκολο…
Αλλάζει όταν η γνώση, η πολιτική βούληση και το διατροφικό περιβάλλον κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση.
Πηγές:
- Monteiro, C. A., Moubarac, J. C., Levy, R. B., Canella, D. S., Louzada, M. L. C., & Cannon, G. (2018).
Household availability of ultra-processed foods and obesity in nineteen European countries.
Public Health Nutrition, 21(1), 18–26. - Srour, B., Fezeu, L. K., Kesse-Guyot, E., et al. (2019).
Ultra-processed food intake and risk of cardiovascular disease: Prospective cohort study (NutriNet-Santé).
BMJ, 365, l1451. - Swinburn, B. A., Kraak, V. I., Allender, S., et al. (2019).
The global syndemic of obesity, undernutrition, and climate change.
The Lancet, 393(10173), 791–846. - Mozaffarian, D., Angell, S. Y., Lang, T., & Rivera, J. A. (2018).
Role of government policy in nutrition—barriers to and opportunities for healthier eating.
BMJ, 361, k2426.
Το άρθρο συντάχθηκε από την Κυριακή Ζακχαίου, διατροφολόγο – βιοχημικό και ιδιοκτήτρια του www.diatrofisimera.gr.
Social Media:
Instagram | TikTok | Facebook | YouTube
Σας ευχαριστώ που με εμπιστεύεστε για τη διατροφή σας!
